Από τη λοίμωξη στον καρκίνο
Η λοίμωξη από τον ιό HPV εμφανίζεται στο επιθήλιο. Το επιθήλιο είναι ένα λεπτό φράγμα, το οποίο σχηματίζουν τα επιθηλιακά κύτταρα. Πρόκειται για εξειδικευμένα κύτταρα, τα οποία βρίσκονται συνήθως στην επιφάνεια ενός οργάνου ή ιστού. Αν και η συχνότητα εμφάνισης της λοίμωξης από τον HPV είναι υψηλή, οι περισσότερες λοιμώξεις υποχωρούν μέσα σε ένα ή δύο χρόνια. Ένα μικρό ποσοστό των ατόμων που έχουν μολυνθεί παρουσιάζουν επίμονη λοίμωξη. Η επίμονη λοίμωξη είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. [1]
Στις γυναίκες, οι πλακώδεις ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις (SIL) του τραχήλου της μήτρας μπορούν να ανιχνευθούν μέσω προληπτικού ελέγχου. Οι χαμηλού βαθμού πλακώδεις ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις (LSIL) συχνά υποχωρούν. Οι υψηλού βαθμού πλακώδεις ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις (HSIL) θεωρούνται πρόδρομοι του καρκίνου. Παλαιότερα, αυτοί οι τύποι αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας ονομάζονταν ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία του τραχήλου της μήτρας (CIN). Εάν δεν ανιχνευθούν και δεν αντιμετωπιστούν, αυτοί οι πρόδρομοι του καρκίνου μπορούν να εξελιχθούν σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μετά από χρόνια ή δεκαετίες. [1]
Η παθογένεση άλλων τύπων καρκίνων που σχετίζονται με τον HPV μπορεί να ακολουθεί παρόμοια πορεία, αν και είναι λιγότερα γνωστά για τις αντίστοιχες προδρομικές αλλοιώσεις: η πρωκτική HSIL έχει αναγνωριστεί ως πρόδρομος του καρκίνου του πρωκτού, η αιδοιακή HSIL έχει αναγνωριστεί ως πρόδρομος του καρκίνου του αιδοίου και η κολπική HSIL έχει αναγνωριστεί ως πρόδρομος του καρκίνου του κόλπου. [1]
Αξίζει να σημειωθεί ότι η μόλυνση με έναν τύπο HPV δεν εμποδίζει τη μόλυνση με έναν άλλο τύπο. Από τα άτομα που έχουν μολυνθεί με HPV που προσβάλλει το βλεννογόνο επιθήλιο, το 5% έως 30% έχουν μολυνθεί με πολλαπλούς τύπους του ιού. [1]
Τύποι καρκίνου που σχετίζονται με τον HPV
Περίπου 730.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου ετησίως σε άνδρες και γυναίκες αποδίδονται στον HPV. [2]
Ο ιός HPV συνδέεται με καρκίνο που εκδηλώνεται σε διάφορα σημεία, ενώ μπορεί να προκαλέσει και κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Ο πιο συχνός τύπος καρκίνου είναι αυτός του τραχήλου της μήτρας, ενώ ο HPV συνδέεται επίσης με καρκίνο του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων, του κεφαλιού και του τραχήλου. [3]
Καρκίνος τραχήλου της μήτρας
Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος στις γυναίκες παγκοσμίως και σχεδόν όλες οι περιπτώσεις του (99%) συνδέονται με γεννητική λοίμωξη από τον ιό HPV. [3]
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, το 2022 καταγράφηκαν παγκοσμίως 662.301 νέες περιπτώσεις και 348.874 θανάτοι από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. [4]
Στην Ελλάδα, την ίδια χρονιά σημειώθηκαν 473 νέες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και 260 θάνατοι. [5]
Καρκίνος του κόλπου και του αιδοίου
Η μόλυνση από τον HPV μπορεί να οδηγήσει στην ανάπτυξη καρκίνου του κόλπου και του αιδοίου. Ο καρκίνος του αιδοίου μπορεί να διαγνωστεί επειδή ένα άτομο παρατηρεί αλλαγές ή προβλήματα στην περιοχή του αιδοίου ή επειδή ένας επαγγελματίας υγείας διαπιστώνει σημάδια κατά τη διάρκεια μιας κλινικής εξέτασης ρουτίνας. [6]
Οι νέες περιπτώσεις καρκίνου του κόλπου και του αιδοίου παγκοσμίως για το 2022 ήταν 66.155, ενώ σημειώθηκαν και 26.819 θάνατοι. [4]
Στην Ελλάδα, την ίδια χρονική περίοδο οι νέες περιπτώσεις ανήλθαν σε 222 με 99 θανάτους. [5]
Καρκίνος του πέους
Ο HPV μπορεί να προκαλέσει στους άνδρες και καρκίνο του πέους. Ο καρκίνος του πέους είναι πιο συχνός σε άνδρες με HIV και σε όσους έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άλλους άνδρες. Επειδή οι περισσότεροι καρκίνοι του πέους ξεκινούν από το δέρμα, μπορεί να εντοπιστούν νωρίς. [6]
Η δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης αποτυπώνεται και στο σχετικά μικρό αριθμό νέων περιστατικών παγκοσμίως, καθώς το 2022 καταγράφηκαν 37.700 νέες περιπτώσεις αυτού του τύπου καρκίνου στους άνδρες, με 13.738 θανάτους. [4] Στην Ελλάδα, την ίδια χρονιά, αυτοί οι αριθμοί διαμορφώθηκαν σε 167 και 43 αντίστοιχα. [5]
Καρκίνος του πρωκτού
Ο HPV μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πρωκτού τόσο σε άνδρες όσο και σε γυναίκες. Ο καρκίνος του πρωκτού είναι πιο συχνός σε άτομα με HIV και σε άνδρες που έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άλλους άνδρες (MSM). Οι εξετάσεις προσυμπτωματικού ελέγχου για τον καρκίνο του πρωκτού δεν συνιστώνται συστηματικά για όλους. Ορισμένοι ειδικοί συνιστούν την εξέταση κυτταρολογίας του πρωκτού για άτομα με υψηλότερο κίνδυνο καρκίνου του πρωκτού. Σε αυτά περιλαμβάνονται άνδρες που έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άνδρες, άτομα που έχουν προσβληθεί από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ή καρκίνο του αιδοίου, ή οποιονδήποτε μπορεί να έχει εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα (π.χ. HIV-θετικοί, οποιοσδήποτε έχει υποβληθεί σε μεταμόσχευση οργάνου). [6]
Στη σχετική λίστα με τους συχνότερους καρκίνους παγκοσμίως για το 2022, ο συγκεκριμένος τύπος κατέλαβε την 30η θέση, με 54.306 νέες διαγνώσεις καρκίνου του πρωκτού και 22.035 θάνατους από την ίδια αιτία. [4] Στην Ελλάδα, οι αριθμοί ηταν 185 και 49 αντίστοιχα. [5]
Καρκίνος του στοματος και του λαιμού
Ο HPV εντοπίζεται σε πολλούς καρκίνους του στόματος και του λαιμού τόσο σε γυναίκες όσο και σε άνδρες. Οι περισσότεροι καρκίνοι που εντοπίζονται στο τμήμα του λαιμού πίσω από το στόμα σχετίζονται με τον HPV. Αυτοί είναι οι πιο συνηθισμένοι καρκίνοι που σχετίζονται με τον HPV στους άνδρες. Ορισμένοι μπορούν να εντοπιστούν έγκαιρα κατά τη διάρκεια των τακτικών εξετάσεων από οδοντίατρο ή άλλο επαγγελματία στοματικής υγείας, γιατρό ή με αυτοεξέταση. [6]
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι νέες περιπτώσεις καρκίνου του στοματοφάρυγγα για το 2022 ανήλθαν σε 106.400, ενώ 52.305 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από το συγκεκριμένο τύπο καρκίνου την ίδια χρονιά. [4] Την ίδια χρονιά, στην Ελλάδα καταγράφηκαν 69 νέα περιστατικά και 41 θάνατοι που αποδόθηκαν στον καρκίνο του στοματοφάρυγγα. [5]
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
[1] CDC, 2024. Chapter 11: Human Papillomavirus (https://www.cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-11-human-papillomavirus.html).
[2] GLOBOCAN, 2020 (https://gco.iarc.fr/causes/infections).
[3] WHO, 2017. Human papillomavirus (HPV). (https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/human-papillomavirus-(hpv).
[4] GLOBOCAN, 2022, Cancer factsheets (https://gco.iarc.fr/today/en/fact-sheets-cancers)
[5] GLOBOCAN, 2022, Dataviz (https://gco.iarc.fr/today/en/dataviz).
[6] American Cancer Society, 2024 (https://www.cancer.org/cancer/risk-prevention/hpv/hpv-and-cancer-info.html).